Phòng cháy nhà phố: giảm rủi ro từ tầng trệt đến sân thượng

Nhà phố dạng ống – hẹp ngang, sâu dài, chỉ có một mặt tiền – là kiểu kiến trúc đặc trưng tại các đô thị Việt Nam nhưng cũng là loại hình nhà ở có nguy cơ cháy nổ cao nhất. Khi cháy xảy ra ở tầng trệt, khói và lửa lan nhanh lên các tầng trên qua cầu thang duy nhất, biến ngôi nhà thành “ống khói” khiến cư dân mắc kẹt hoàn toàn. Phòng cháy nhà phố đòi hỏi giải pháp đồng bộ cho từng tầng – từ tầng trệt nơi để xe và kinh doanh, qua các tầng sinh hoạt cho đến sân thượng – lối thoát hiểm cuối cùng. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn sẽ hướng dẫn cụ thể theo từng khu vực trong ngôi nhà.

Tầng trệt – nơi nguy cơ cao nhất

Tầng trệt nhà phố thường gánh nhiều chức năng cùng lúc: để xe máy, ô tô, kinh doanh buôn bán và đôi khi cả nấu ăn. Sự tập trung của xăng dầu (trong xe), gas (bếp nấu) và hàng hóa dễ cháy (nếu kinh doanh) biến tầng trệt thành khu vực nguy hiểm nhất khi nói về phòng cháy nhà phố.

Xe máy và ô tô chứa xăng nên được đậu cách xa bếp nấu và nguồn nhiệt. Nếu bắt buộc phải để xe trong nhà, tuyệt đối không để xe chắn lối thoát hiểm duy nhất – cửa chính. Khu vực bếp nấu cần có vách ngăn bằng vật liệu không cháy, giữ khoảng cách an toàn với khăn giấy, rèm cửa và túi nilon. Sử dụng bình gas có van khóa an toàn, kiểm tra dây dẫn gas định kỳ và luôn khóa van sau khi nấu xong.

Cửa chính – lối thoát đầu tiên cần ưu tiên

Cửa chính tầng trệt là lối thoát nạn trực tiếp nhất nhưng lại thường bị thiết kế cồng kềnh với nhiều lớp khóa phức tạp. Nhiều vụ cháy gây thương vong vì cư dân không mở kịp cửa cuốn hoặc không tìm được chìa khóa trong lúc hoảng loạn.

Để đảm bảo phòng cháy nhà phố hiệu quả, cửa chính cần đáp ứng các yêu cầu sau: nếu sử dụng cửa cuốn, bắt buộc phải có bộ lưu điện (UPS) và bộ tời tay để mở được khi mất điện. Chìa khóa phải để ở vị trí cố định, dễ lấy, mọi thành viên trong nhà đều biết. Cửa mở quay nên thiết kế mở ra ngoài để thoát nạn nhanh hơn. Không đặt hàng hóa, đồ đạc chắn phía sau cửa.

Các tầng sinh hoạt – giảm rủi ro thường nhật

Các tầng trên dùng để sinh hoạt, ngủ nghỉ và thờ cúng – mỗi khu vực đều có nguy cơ cháy riêng cần lưu ý trong kế hoạch phòng cháy nhà phố. Hệ thống điện, bàn thờ và thói quen sử dụng thiết bị điện hàng ngày là ba nguồn rủi ro chính.

Về hệ thống điện: lắp aptomat tổng cho toàn nhà và aptomat riêng cho từng tầng, từng nhánh. Không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm, không sạc điện thoại và xe điện qua đêm, tắt thiết bị không cần thiết trước khi đi ngủ. Kiểm tra dây dẫn, ổ cắm định kỳ và thay thế ngay khi phát hiện hư hỏng.

Về khu vực thờ cúng: bố trí bàn thờ trên tường và trần bằng vật liệu không cháy. Đèn, bát hương, nến đặt chắc chắn trên bề mặt không cháy, cách xa rèm, vải và vật liệu dễ bắt lửa. Hạn chế tối đa vàng mã, hương và nến trên bàn thờ.

Cầu thang – mạch sống của thoát nạn

Trong nhà phố ống, cầu thang là tuyến thoát nạn dọc trục quan trọng nhất nhưng cũng là “ống khói” khi xảy ra cháy – khói nóng tự nhiên bốc lên theo cầu thang, lan đến các tầng trên trong vài phút. Phòng cháy nhà phố bắt buộc phải chú ý đặc biệt đến khu vực này.

Cầu thang phải luôn thông thoáng, tuyệt đối không chất đồ đạc, hàng hóa hoặc để xe đạp trên bậc thang. Mỗi tầng nên bố trí một bình chữa cháy xách tay gần khu vực cầu thang – đây là vị trí thuận tiện nhất để sử dụng khi phát hiện cháy. Nếu có điều kiện, lắp cửa chống cháy (chịu nhiệt tối thiểu 60 phút) tại lối ra cầu thang mỗi tầng để ngăn khói và lửa lan lên.

Ban công và cửa sổ – lối thoát thứ hai

Nhiều nhà phố bịt kín ban công và cửa sổ bằng “chuồng cọp” – lồng sắt, lưới sắt chống trộm – vô tình biến ngôi nhà thành “lồng lửa” khi cháy. Đây là nguyên nhân trực tiếp gây thương vong trong rất nhiều vụ hỏa hoạn tại Việt Nam.

Giải pháp cân bằng giữa an ninh và phòng cháy nhà phố: nếu đã lắp chuồng cọp, bắt buộc phải bố trí ô cửa thoát nạn kích thước tối thiểu 60 x 60 cm, có bản lề mở từ bên trong bằng chốt đơn giản (không dùng ổ khóa cần chìa). Trang bị thang dây hoặc dây cứu hộ có bộ điều tốc tại ban công các tầng trên để thoát xuống khi cầu thang bị khói bao trùm. Mọi thành viên trong nhà cần biết vị trí ô cửa thoát nạn và cách sử dụng thang dây.

Sân thượng – lối thoát cuối cùng

Khi cháy lan từ tầng dưới lên và cầu thang đã bị khói bao trùm, sân thượng là lối thoát cuối cùng – nơi cư dân có thể chờ cứu hộ hoặc thoát sang nhà bên cạnh. Tuy nhiên, nhiều nhà phố khóa kín cửa lên sân thượng hoặc xây kín không có lối lên.

Để sân thượng phát huy vai trò thoát nạn trong phòng cháy nhà phố, cần đảm bảo: lối lên sân thượng có thang cố định và cửa đi thông thoáng, không khóa cửa lên mái hoặc nếu khóa thì phải để chìa khóa ở vị trí cố định trong nhà. Sân thượng không được rào chắn kiên cố bằng lồng sắt bịt kín. Nếu các nhà xây sát nhau, có thể thỏa thuận với hàng xóm tạo lối thoát liên thông qua sân thượng.

Thiết bị PCCC nên trang bị cho nhà phố

Mỗi nhà phố nên trang bị bộ thiết bị PCCC cơ bản theo từng tầng để đảm bảo phòng cháy nhà phố toàn diện:

Xây dựng kế hoạch thoát nạn gia đình

Thiết bị PCCC chỉ phát huy tác dụng khi mọi thành viên biết cách phản ứng. Mỗi gia đình sống trong nhà phố cần xây dựng kế hoạch thoát nạn cụ thể – đây là phần quan trọng nhất trong phòng cháy nhà phố mà nhiều gia đình bỏ qua.

Kế hoạch thoát nạn bao gồm: xác định ít nhất hai lối thoát cho mỗi tầng (cầu thang + ban công/cửa sổ), quy định điểm tập kết an toàn bên ngoài nhà, phân công ai hỗ trợ trẻ nhỏ và người già, vị trí để chìa khóa và thang dây. Diễn tập thoát nạn ít nhất 2 lần/năm – kể cả trong điều kiện tối (mô phỏng mất điện khi cháy) để mọi người quen với lối đi. Dạy trẻ em cách gọi 114 và mô tả địa chỉ nhà.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nhà phố 3 tầng cần bao nhiêu bình chữa cháy?

Khuyến nghị tối thiểu 1 bình chữa cháy mỗi tầng, đặt gần khu vực cầu thang ở vị trí dễ thấy, dễ lấy. Đối với nhà 3 tầng, cần ít nhất 3 bình bột ABC 4 kg. Nếu tầng trệt có bếp gas và để xe, nên trang bị thêm 1 bình CO2 gần tủ điện. Tổng cộng khoảng 4 bình cho nhà 3 tầng là mức hợp lý.

Có nên lắp đầu báo khói cho nhà phố không?

Rất nên. Đầu báo khói độc lập (standalone) có giá chỉ vài trăm nghìn đồng nhưng có thể cứu mạng – phát hiện khói và báo động bằng còi 85–90 dB ngay cả khi gia đình đang ngủ. Nên lắp tại mỗi phòng ngủ, phòng khách và khu vực bếp. Đầu báo khói không dây như Firesmart FS-003-2 có thể liên động nhiều đầu báo, khi 1 đầu phát hiện khói thì tất cả cùng báo động.

Chuồng cọp có bắt buộc phải có ô cửa thoát nạn không?

Theo khuyến cáo của Cảnh sát PCCC, nếu đã lắp chuồng cọp tại ban công hoặc cửa sổ, phải bố trí ô cửa thoát nạn tối thiểu 60 x 60 cm, có bản lề mở từ bên trong. Tốt nhất là không lắp chuồng cọp bịt kín, thay thế bằng các giải pháp an ninh khác như camera, cảm biến chống trộm hoặc khung sắt có cửa mở.

Khi cháy ở tầng trệt, nên chạy lên sân thượng hay cố thoát xuống?

Nếu cầu thang tầng dưới đã bị khói bao trùm, tuyệt đối không cố chạy xuống qua đám khói – hít phải khói độc có thể gây ngất xỉu và tử vong trong vài phút. Nên đóng kín cửa phòng, dùng khăn ướt bịt khe cửa ngăn khói, di chuyển lên sân thượng và chờ cứu hộ. Gọi 114 ngay lập tức và ra hiệu cho lực lượng cứu hộ từ sân thượng hoặc ban công.

Phòng cháy nhà phố là bài toán cần giải quyết đồng bộ từ tầng trệt đến sân thượng – không tầng nào được bỏ sót. Tầng trệt cần tách biệt xe và bếp nấu, cửa chính phải mở được khi mất điện. Các tầng sinh hoạt cần aptomat từng nhánh, bàn thờ an toàn và đầu báo khói mỗi phòng. Ban công không bịt kín bằng chuồng cọp. Sân thượng luôn thông thoáng với lối lên không khóa. Kết hợp trang bị thiết bị PCCC cơ bản mỗi tầng và diễn tập thoát nạn gia đình định kỳ, nguy cơ cháy nổ tại nhà phố sẽ giảm đáng kể. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn trang bị bình chữa cháy, đầu báo khói, thang dây cứu hộ và mặt nạ phòng độc phù hợp cho ngôi nhà của bạn.