Cảnh báo cháy do điện: những thói quen nguy hiểm cần bỏ

Theo thống kê của Bộ Công an, khoảng 52% tổng số vụ cháy tại Việt Nam trong giai đoạn 2012–2020 có nguyên nhân từ sự cố hệ thống và thiết bị điện. Con số này lên đến 75,5% trong một số tháng cao điểm mùa nắng nóng. Đáng chú ý, phần lớn các vụ cháy do điện không bắt nguồn từ sự cố kỹ thuật phức tạp mà từ những thói quen sử dụng điện hàng ngày tưởng chừng vô hại. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn sẽ chỉ ra những thói quen nguy hiểm phổ biến nhất và cách khắc phục để bảo vệ gia đình và cơ sở kinh doanh.

Cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm

Đây là thói quen phổ biến nhất dẫn đến cháy do điện tại hộ gia đình và văn phòng. Một ổ cắm thông thường có công suất chịu tải tối đa khoảng 2.500–3.000W, nhưng rất ít người để ý đến giới hạn này. Khi cắm đồng thời bếp điện (2.000W), bình đun siêu tốc (1.500W) và nồi chiên không dầu (1.800W) vào cùng một ổ chia, tổng công suất đã vượt xa khả năng chịu tải.

Hậu quả: dây dẫn bên trong ổ cắm nóng lên nhanh chóng, lớp nhựa bảo vệ chảy mềm và bắt lửa. Nguy hiểm hơn, nhiều gia đình sử dụng ổ cắm nối dài giá rẻ, không rõ nguồn gốc, với tiếp điểm lỏng lẻo và nhựa không chịu nhiệt – biến ổ cắm thành “quả bom hẹn giờ” ngay trong nhà bếp hoặc phòng ngủ.

Cách khắc phục: Tính tổng công suất các thiết bị trước khi cắm, không vượt quá 80% công suất tối đa của ổ cắm. Sử dụng ổ cắm có aptomat chống quá tải tích hợp. Phân bổ thiết bị công suất lớn ra nhiều ổ cắm trên các nhánh điện khác nhau.

Sạc điện thoại, xe điện qua đêm

Thói quen cắm sạc điện thoại, laptop, xe đạp điện hoặc xe máy điện trước khi đi ngủ và để sạc suốt đêm là nguyên nhân trực tiếp của nhiều vụ cháy do điện nghiêm trọng tại Việt Nam trong những năm gần đây. Pin lithium-ion khi sạc quá lâu hoặc sạc bằng bộ sạc không tương thích có thể phồng, quá nhiệt và bốc cháy.

Đặc biệt nguy hiểm là sạc xe đạp điện và xe máy điện trong nhà – nhiều vụ cháy xảy ra vào ban đêm khi cả gia đình đang ngủ, khói và lửa lan nhanh khiến nạn nhân không kịp thoát. Pin xe điện khi cháy tạo ra nhiệt lượng rất lớn, khó dập tắt bằng bình chữa cháy thông thường và sinh ra khí độc nguy hiểm.

Cách khắc phục: Không sạc qua đêm. Sạc ở nơi thoáng mát, có người giám sát. Sạc xe điện ở khu vực ngoài nhà hoặc tầng trệt gần lối thoát, tuyệt đối không sạc trong phòng ngủ hoặc dưới gầm cầu thang. Sử dụng bộ sạc chính hãng, đúng thông số.

Không rút phích cắm khi ra khỏi nhà

Nhiều người có thói quen giữ nguyên phích cắm của tivi, quạt, máy giặt, bình nóng lạnh trong ổ cắm 24/7, kể cả khi không sử dụng và khi ra khỏi nhà. Dù thiết bị đang ở chế độ standby, dòng điện vẫn chạy qua mạch bên trong và có thể gây cháy do điện nếu xảy ra chập mạch hoặc sụt áp đột ngột.

Bình nóng lạnh là thiết bị đặc biệt nguy hiểm nếu để cắm liên tục – thermostat điều khiển nhiệt có thể hỏng theo thời gian, khiến bình đun nước liên tục không ngừng và gây quá nhiệt. Bàn ủi là thiết bị khác thường bị quên rút phích sau khi sử dụng – bề mặt nóng tiếp xúc với vải hoặc mặt bàn gỗ có thể gây cháy trong thời gian rất ngắn.

Cách khắc phục: Tạo thói quen rút phích cắm các thiết bị không cần thiết trước khi ra khỏi nhà và trước khi đi ngủ. Lắp ổ cắm có công tắc riêng để tắt nguồn nhanh mà không cần rút phích. Sử dụng ổ cắm thông minh có hẹn giờ tự ngắt cho bình nóng lạnh.

Sử dụng dây điện cũ, xuống cấp

Hệ thống dây điện trong nhiều ngôi nhà tại Việt Nam đã được lắp đặt từ 10–20 năm trước, khi nhu cầu sử dụng điện thấp hơn nhiều so với hiện tại. Lớp vỏ cách điện bị lão hóa, giòn nứt theo thời gian, đặc biệt tại các đoạn đi qua trần nhà hoặc khu vực có nhiệt độ cao. Chuột gặm cũng là nguyên nhân phổ biến làm hở dây dẫn.

Khi lớp cách điện bị hỏng, dây pha có thể chạm vào nhau hoặc chạm vào kết cấu kim loại, gây chập mạch – dòng điện tăng đột ngột, phát sinh tia lửa và nhiệt lượng lớn đủ để đốt cháy vật liệu xung quanh. Nguy hiểm hơn, chập điện trong trần hoặc tường thường không được phát hiện cho đến khi lửa đã bùng phát.

Cách khắc phục: Kiểm tra toàn bộ hệ thống dây điện mỗi 5–10 năm, thay thế dây đã lão hóa. Sử dụng dây dẫn đúng tiết diện chịu tải theo công suất hiện tại. Đi dây trong ống gen bảo vệ, tránh để dây nổi tiếp xúc trực tiếp với vật liệu dễ cháy.

Tự câu nối điện, đấu nối không đúng kỹ thuật

Thói quen tự đấu nối dây điện, câu thêm nhánh hoặc nối dây bằng băng dính điện sơ sài là nguyên nhân gây cháy do điện rất phổ biến, đặc biệt tại các cơ sở sản xuất nhỏ, nhà trọ và hộ kinh doanh. Mối nối không đúng kỹ thuật tạo ra điểm tiếp xúc kém, sinh nhiệt cục bộ khi có dòng điện lớn đi qua.

Theo thời gian, băng dính điện bị khô cứng và bong tróc, mối nối lỏng dần và phát sinh tia lửa. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm khi xảy ra tại các vị trí khuất như trong hộp nối, trần giả hoặc sau tủ – nơi lửa có thể cháy âm ỉ mà không ai phát hiện cho đến khi quá muộn.

Cách khắc phục: Thuê thợ điện có chuyên môn thực hiện mọi công việc đấu nối. Sử dụng đầu nối chuyên dụng (terminal block, ống co nhiệt) thay vì băng dính điện. Không câu nối thêm nhánh khi chưa tính toán tải của toàn bộ mạch.

Để vật liệu dễ cháy gần nguồn điện

Đặt giấy, vải, quần áo, rèm cửa hoặc hộp carton gần ổ cắm, bóng đèn hoặc thiết bị sinh nhiệt là thói quen tạo điều kiện cho cháy do điện lan nhanh hơn. Chỉ cần một tia lửa nhỏ từ ổ cắm bị chập là đủ để bắt cháy vật liệu xung quanh.

Tại nhiều cửa hàng kinh doanh, hàng hóa chất đầy xung quanh bảng điện hoặc ổ cắm. Tại nhà ở, thói quen phơi quần áo gần bóng đèn sợi đốt hoặc đặt khăn giấy cạnh bình nóng lạnh cũng tiềm ẩn rủi ro. Bóng đèn sợi đốt có nhiệt độ bề mặt lên đến 200–250°C – đủ để bắt cháy vải và giấy khi tiếp xúc trong thời gian ngắn.

Cách khắc phục: Duy trì khoảng cách tối thiểu 50 cm giữa vật liệu dễ cháy và ổ cắm, bóng đèn, thiết bị sinh nhiệt. Chuyển sang sử dụng đèn LED thay cho bóng đèn sợi đốt. Giữ khu vực xung quanh bảng điện và tủ điện thông thoáng, không chất đồ.

Sử dụng thiết bị điện kém chất lượng

Thiết bị điện giá rẻ, không rõ nguồn gốc, không có chứng nhận an toàn là nguồn gây cháy do điện âm thầm nhưng nguy hiểm. Ổ cắm, phích cắm, dây nối dài và aptomat kém chất lượng thường có tiếp điểm bằng vật liệu rẻ tiền, dễ oxy hóa và sinh nhiệt khi chịu tải.

Đặc biệt nguy hiểm là các loại ổ cắm chia nhiều ngả được bán tràn lan trên thị trường – vỏ nhựa không chịu nhiệt, không có bảo vệ quá tải, tiếp điểm lỏng lẻo. Khi cắm thiết bị công suất lớn, ổ cắm nóng chảy và bốc cháy chỉ trong vài phút.

Cách khắc phục: Chỉ mua thiết bị điện từ nhà sản xuất uy tín, có tem hợp quy CR và chứng nhận QCVN. Kiểm tra thông số công suất chịu tải trên ổ cắm trước khi mua. Không ham rẻ khi mua thiết bị điện – đây là khoản đầu tư cho an toàn.

Bảng tổng hợp thói quen nguy hiểm và biện pháp khắc phục

Thiết bị phòng ngừa cháy do điện nên trang bị

Ngoài việc bỏ các thói quen nguy hiểm, trang bị thêm thiết bị bảo vệ giúp giảm thiểu rủi ro cháy do điện đáng kể. Đây là lớp phòng thủ thứ hai khi sai sót của con người không thể tránh khỏi hoàn toàn.

Các thiết bị khuyến nghị:

• Aptomat chống rò (RCCB/RCBO) – ngắt mạch tự động khi phát hiện dòng rò, ngăn chặn chập điện gây cháy
• Aptomat chống quá tải (MCB) – tự động ngắt khi dòng điện vượt quá ngưỡng an toàn
• Ổ cắm có bảo vệ quá tải – tự ngắt khi tổng công suất thiết bị vượt mức cho phép
• Đầu báo khói – phát hiện sớm khói từ chập điện trước khi lửa bùng phát
• Bình chữa cháy CO2 – phù hợp để dập cháy thiết bị điện, không gây hư hỏng thêm và không dẫn điện

Cháy do điện chiếm hơn một nửa tổng số vụ cháy tại Việt Nam, nhưng phần lớn có thể phòng tránh được bằng cách bỏ những thói quen nguy hiểm hàng ngày: không quá tải ổ cắm, không sạc qua đêm, rút phích cắm khi ra ngoài, thay thế dây điện cũ, không tự câu nối và tránh đặt vật dễ cháy gần nguồn điện. Kết hợp với việc trang bị aptomat chống rò, đầu báo khói và bình chữa cháy phù hợp, nguy cơ cháy do điện sẽ được giảm thiểu đáng kể. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn trang bị đầu báo khói, bình chữa cháy CO2 và các thiết bị phòng cháy phù hợp cho gia đình và cơ sở kinh doanh.

• Website: https://pcccthaituan.vn
• Địa chỉ: 160 Tôn Đức Thắng, Đống Đa, Hà Nội
• Số điện thoại: 0941 299 995

PCCC Thái Tuấn chuyên cung cấp đầu báo khói, đầu báo nhiệt, bình chữa cháy CO2 và bột ABC, cùng các thiết bị phòng cháy chữa cháy phù hợp cho hộ gia đình, nhà trọ, chung cư mini và cơ sở kinh doanh. Đội ngũ PCCC Thái Tuấn sẵn sàng tư vấn giải pháp PCCC toàn diện, từ thiết bị phát hiện sớm đến phương tiện chữa cháy ban đầu, giúp bạn chủ động phòng ngừa cháy do điện.