Thông tư 149/2020 — thay đổi quan trọng về kiểm định PCCC

Thông tư 149/2020/TT-BCA do Bộ Công an ban hành ngày 31/12/2020, có hiệu lực từ 20/02/2021, thay thế hoàn toàn Thông tư 66/2014/TT-BCA và Thông tư 36/2018/TT-BCA. Đây là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy cùng Nghị định 136/2020/NĐ-CP, mang đến hàng loạt thay đổi quan trọng – đặc biệt trong công tác kiểm định phương tiện PCCC, quản lý cơ sở dữ liệu và phân cấp trách nhiệm. Chủ cơ sở, doanh nghiệp kinh doanh thiết bị PCCC và cả hộ gia đình đều cần nắm rõ những thay đổi này để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ an toàn cho người, tài sản. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn phân tích chi tiết từng điểm mới quan trọng.

Bối cảnh ban hành Thông tư 149/2020/TT-BCA

Trước khi Thông tư 149/2020/TT-BCA ra đời, công tác PCCC tại Việt Nam được hướng dẫn chủ yếu bởi Thông tư 66/2014/TT-BCA (hướng dẫn Nghị định 79/2014/NĐ-CP) và Thông tư 36/2018/TT-BCA sửa đổi bổ sung. Sau hơn sáu năm áp dụng, nhiều bất cập bộc lộ: quy trình kiểm định chưa chặt chẽ, thiếu hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, thời lượng đào tạo PCCC quá dài gây khó khăn cho doanh nghiệp, và phân cấp quản lý chưa rõ ràng tại cấp cơ sở.

Nghị định 136/2020/NĐ-CP ban hành ngày 24/11/2020 đã thay thế Nghị định 79/2014/NĐ-CP với nhiều quy định mới. Thông tư 149/2020/TT-BCA ra đời để hướng dẫn chi tiết nghị định này, đồng thời khắc phục toàn bộ những vướng mắc tồn đọng từ hệ thống văn bản cũ.

Tem kiểm định phương tiện PCCC — quy định mới rõ ràng hơn

Đây là thay đổi quan trọng nhất trong Thông tư 149/2020/TT-BCA liên quan trực tiếp đến kiểm định PCCC. Thông tư ban hành Mẫu số 03 quy định cụ thể về tem kiểm định phương tiện PCCC – gồm hoa văn màu xanh biển và màu hồng, có số và mã số quản lý riêng biệt.

So với Thông tư 66/2014/TT-BCA chỉ có mẫu biên bản kiểm định (Mẫu PC19) mà không quy định rõ về tem dán trực tiếp lên phương tiện, Thông tư 149/2020/TT-BCA yêu cầu tem kiểm định phải được dán trên từng phương tiện PCCC đã qua kiểm định. Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chịu trách nhiệm tổ chức in, phát hành và quản lý tập trung tem kiểm định trên toàn quốc.

Điều này tạo ra cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn: người mua có thể nhận biết bình chữa cháy, đầu báo cháy hoặc bất kỳ phương tiện PCCC nào đã qua kiểm định hay chưa chỉ bằng cách kiểm tra tem trên sản phẩm. Phương tiện PCCC không có tem kiểm định hoặc tem giả đều vi phạm pháp luật.

Danh mục phương tiện PCCC phải kiểm định

Thông tư 149/2020/TT-BCA hướng dẫn thi hành Nghị định 136/2020/NĐ-CP, trong đó Điều 38 và Phụ lục VII của nghị định quy định rõ danh mục phương tiện PCCC bắt buộc kiểm định trước khi đưa vào lưu thông. Danh mục này mở rộng và chi tiết hơn so với quy định cũ, bao gồm:

Phương tiện chữa cháy cơ giới: xe chữa cháy, xe cứu nạn cứu hộ, xe thang chữa cháy, xe trạm bơm, xe cung cấp chất khí chữa cháy, tàu xuồng ca nô chữa cháy, máy bơm chữa cháy, máy nạp khí sạch.

Phương tiện chữa cháy thông dụng: bình chữa cháy các loại (bột ABC, CO2, bọt foam, khí sạch), vòi chữa cháy, lăng chữa cháy, đầu nối, trụ nước chữa cháy.

Chất chữa cháy: chất chữa cháy gốc nước, chất tạo bọt chữa cháy.

Thiết bị hệ thống báo cháy: tủ trung tâm báo cháy, đầu báo cháy các loại (báo khói, báo nhiệt, báo lửa), chuông báo cháy, đèn báo cháy, nút ấn báo cháy.

Thiết bị hệ thống chữa cháy tự động: tủ điều khiển chữa cháy tự động, van báo động, van tràn ngập, van chọn vùng, công tắc áp lực, công tắc dòng chảy, đầu phun chất chữa cháy các loại (sprinkler), chai chứa khí, ống phi kim loại dùng trong hệ thống cấp nước chữa cháy.

Thiết bị ngăn cháy: cửa ngăn cháy, vách ngăn cháy, van ngăn cháy, màn ngăn cháy, mẫu kết cấu bọc bảo vệ bằng vật liệu chống cháy.

Thiết bị chiếu sáng và chỉ dẫn: đèn chỉ dẫn thoát nạn, đèn chiếu sáng sự cố.

Trang phục chữa cháy chuyên dụng: quần áo, mũ, ủng, găng tay chữa cháy chuyên dụng.

Tất cả phương tiện thuộc danh mục trên khi sản xuất mới, lắp ráp, hoán cải trong nước hoặc nhập khẩu đều phải kiểm định và cấp Giấy chứng nhận kiểm định trước khi đưa vào lưu thông trên thị trường.

Nội dung và phương thức kiểm định chi tiết hơn

Thông tư 149/2020/TT-BCA cùng Điều 38 Nghị định 136/2020/NĐ-CP quy định nội dung kiểm định gồm hai phần chính: kiểm định chủng loại, mẫu mã phương tiện PCCC và kiểm định thông số kỹ thuật liên quan đến chất lượng. Phương thức kiểm định được chi tiết hóa thành quy trình bốn bước rõ ràng.

Bước 1 – Kiểm tra hồ sơ: Xác minh số lượng, nguồn gốc xuất xứ, thời gian sản xuất, số sêri và các thông số kỹ thuật của phương tiện theo hồ sơ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu.

Bước 2 – Kiểm tra chủng loại: Đối chiếu chủng loại, mẫu mã thực tế với hồ sơ đăng ký và danh mục phương tiện PCCC theo quy định.

Bước 3 – Thử nghiệm chất lượng: Lấy mẫu ngẫu nhiên theo phương pháp lấy mẫu quy định tại quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng để kiểm tra, thử nghiệm và đánh giá chất lượng. Trường hợp chưa có quy chuẩn Việt Nam thì áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc tế được phép áp dụng tại Việt Nam. Đặc biệt, cho phép sử dụng kết quả kiểm định từ cơ quan, tổ chức nước ngoài đã được cấp phép để xem xét cấp giấy chứng nhận – đây là điểm mới tạo thuận lợi cho hàng nhập khẩu chính hãng.

Bước 4 – Lập biên bản: Đánh giá kết quả tổng hợp và lập biên bản kiểm định theo Mẫu số PC25.

So với Thông tư 66/2014/TT-BCA, quy trình này rõ ràng hơn về trình tự thực hiện, minh bạch hơn về tiêu chí đánh giá và linh hoạt hơn khi chấp nhận kết quả kiểm định quốc tế.

Hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu PCCC — nội dung hoàn toàn mới

Thông tư 149/2020/TT-BCA tại Điều 11 và Điều 12 bổ sung quy định về hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu PCCC và truyền tin báo sự cố – nội dung chưa từng xuất hiện trong Thông tư 66/2014/TT-BCA hay bất kỳ thông tư PCCC nào trước đó.

Hệ thống cơ sở dữ liệu PCCC phục vụ nghiệp vụ lực lượng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ gồm nhiều chức năng: thông báo tin sự cố khi có báo cháy hoặc báo lỗi hệ thống thiết bị báo cháy; theo dõi tình trạng hoạt động của hệ thống PCCC tại cơ sở; kiểm tra lực lượng, phương tiện, hệ thống giao thông và nguồn nước phục vụ chữa cháy; quản lý công tác kiểm tra, xử lý vi phạm về PCCC.

Các cơ sở thuộc diện quản lý PCCC phải bố trí người chịu trách nhiệm cập nhật thông tin PCCC theo yêu cầu cơ quan công an, lắp đặt thiết bị truyền tin báo sự cố và cài đặt tối thiểu hai số điện thoại thường trực nhận tin nhắn và cuộc gọi cảnh báo cháy từ hệ thống.

Thay đổi này đánh dấu bước chuyển từ quản lý PCCC thủ công, phân tán sang quản lý số hóa, tập trung – nâng cao đáng kể tốc độ phản ứng khi xảy ra sự cố.

Phân cấp quản lý và thẩm quyền phê duyệt phương án chữa cháy

Thông tư 149/2020/TT-BCA tại Điều 9 bổ sung thêm hai thẩm quyền phê duyệt phương án chữa cháy tại địa bàn: Chủ tịch UBND cấp huyện và Trưởng Công an cấp huyện. Trước đây theo Thông tư 66/2014/TT-BCA, thẩm quyền này tập trung ở cấp cao hơn, gây chậm trễ trong phê duyệt và triển khai.

Đối với phương án chữa cháy có huy động lực lượng, phương tiện của nhiều tỉnh thành, thẩm quyền phê duyệt được nâng lên Bộ trưởng Bộ Công an – trước đây do Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC phê duyệt. Thay đổi này vừa phân quyền mạnh hơn tại cấp cơ sở cho các phương án thông thường, vừa tập trung quyền lực cao hơn cho các phương án quy mô liên tỉnh.

Công an cấp xã cũng được giao vai trò rõ ràng hơn trong quản lý PCCC tại địa bàn – đây là lực lượng gần dân nhất, nắm rõ thực trạng PCCC từng hộ gia đình, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ trong khu dân cư.

Tiêu chí xác định khu dân cư có nguy cơ cháy nổ cao

Thông tư 149/2020/TT-BCA đưa ra ba tiêu chí cụ thể để xác định khu dân cư có nguy cơ cháy nổ cao – rõ ràng và đo lường được, khác hẳn quy định chung chung trước đó.

Tiêu chí 1: Có làng nghề sản xuất, kinh doanh hàng hóa dễ cháy, nổ.

Tiêu chí 2: Có tối thiểu 20% hộ gia đình sinh sống kết hợp sản xuất, kinh doanh hàng hóa, hóa chất dễ cháy, nổ trên tổng số nhà ở hộ gia đình trong khu dân cư.

Tiêu chí 3: Có cơ sở chế biến, sản xuất, bảo quản dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ, khí đốt, hóa chất nguy hiểm về cháy nổ; kho dầu mỏ, kho khí đốt, kho hóa chất nguy hiểm; cửa hàng kinh doanh xăng dầu.

Việc lượng hóa tiêu chí (đặc biệt ngưỡng 20% ở tiêu chí 2) giúp các địa phương xác định chính xác khu dân cư cần quản lý PCCC đặc biệt, thay vì đánh giá cảm tính.

Cắt giảm thời lượng bồi dưỡng kiến thức PCCC

Điều 14 của Thông tư 149/2020/TT-BCA quy định thời lượng bồi dưỡng kiến thức PCCC cho người đứng đầu cơ sở kinh doanh dịch vụ PCCC từ 4 đến 12 ngày – giảm đáng kể so với quy định 6 tháng theo Nghị định 79/2014/NĐ-CP trước đây.

Thay đổi này giải quyết vướng mắc lớn: trước đây người đại diện pháp luật doanh nghiệp phải dành 6 tháng cho khóa bồi dưỡng PCCC, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động quản lý doanh nghiệp. Việc cắt giảm thời lượng nhưng vẫn đảm bảo nội dung thiết yếu là bước cải cách hành chính thiết thực, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuân thủ quy định PCCC mà không quá gánh nặng.

Thực tập phương án chữa cháy — quy định rõ ràng hơn

Thông tư 149/2020/TT-BCA quy định phương án chữa cháy của cơ sở phải được tổ chức thực tập ít nhất một lần một năm. Ngoài ra, phải thực tập đột xuất khi có yêu cầu đảm bảo an toàn PCCC đối với các sự kiện đặc biệt về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội tổ chức tại địa phương.

Điểm đáng lưu ý: mỗi lần thực tập có thể thực tập một hoặc nhiều tình huống, nhưng phải đảm bảo tất cả các tình huống trong phương án lần lượt được tổ chức thực tập. Quy định này ngăn chặn tình trạng cơ sở chỉ thực tập mỗi năm một tình huống đơn giản nhất để đối phó, bỏ qua các tình huống phức tạp hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thông tư 149/2020/TT-BCA thay thế văn bản nào?

Thông tư 149/2020/TT-BCA thay thế hoàn toàn hai văn bản: Thông tư 66/2014/TT-BCA (quy định chi tiết thi hành Nghị định 79/2014/NĐ-CP) và Thông tư 36/2018/TT-BCA (sửa đổi bổ sung Thông tư 66). Toàn bộ quy định trong hai thông tư cũ không còn hiệu lực kể từ ngày 20/02/2021.

Tem kiểm định PCCC khác gì so với Giấy chứng nhận kiểm định?

Giấy chứng nhận kiểm định là văn bản cấp cho lô hàng hoặc chủng loại phương tiện PCCC sau khi đạt kiểm định, do cơ quan có thẩm quyền cấp. Tem kiểm định là nhãn dán trực tiếp trên từng sản phẩm, giúp người mua nhận biết nhanh sản phẩm đã qua kiểm định hay chưa. Tem có mã số quản lý riêng, do Cục Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ quản lý tập trung.

Bình chữa cháy mua về không có tem kiểm định thì sao?

Bình chữa cháy không có tem kiểm định có thể là hàng không rõ nguồn gốc, hàng nhái hoặc hàng chưa qua kiểm định – chất lượng không được đảm bảo, áp suất có thể không đạt, bột hoặc khí chữa cháy có thể kém hiệu quả. Khi mua bình chữa cháy, luôn kiểm tra tem kiểm định trên thân bình và yêu cầu nhà cung cấp xuất trình Giấy chứng nhận kiểm định.

Cơ sở kinh doanh nhỏ có phải lắp đặt thiết bị truyền tin báo sự cố không?

Quy định lắp đặt thiết bị truyền tin báo sự cố áp dụng cho các cơ sở thuộc diện quản lý PCCC theo Phụ lục III Nghị định 136/2020/NĐ-CP. Cơ sở nhỏ không thuộc danh mục này không bắt buộc nhưng vẫn được khuyến khích đảm bảo kênh liên lạc khẩn cấp với lực lượng PCCC.

Thông tư 149/2020/TT-BCA còn hiệu lực không?

Thông tư 149/2020/TT-BCA đã được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 32/2024/TT-BCA và sau đó được thay thế bởi Thông tư 36/2025/TT-BCA. Tuy nhiên, các nguyên tắc nền tảng về kiểm định, tem kiểm định và quản lý cơ sở dữ liệu PCCC mà Thông tư 149 thiết lập vẫn được kế thừa và phát triển trong các văn bản mới.

Thông tư 149/2020/TT-BCA đánh dấu bước tiến quan trọng trong quản lý PCCC tại Việt Nam – từ quy định tem kiểm định rõ ràng giúp kiểm soát chất lượng phương tiện PCCC, hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa nâng cao tốc độ phản ứng sự cố, đến phân cấp quản lý mạnh mẽ hơn tại cấp cơ sở và cắt giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Hiểu rõ những thay đổi này giúp chủ cơ sở tuân thủ đúng quy định và người tiêu dùng nhận biết sản phẩm PCCC chính hãng đã qua kiểm định. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn chọn mua phương tiện PCCC có đầy đủ tem kiểm định và giấy chứng nhận theo đúng quy định Thông tư 149/2020/TT-BCA.

• Website: https://pcccthaituan.vn
• Địa chỉ: 160 Tôn Đức Thắng, Đống Đa, Hà Nội
• Số điện thoại: 0941 299 995

PCCC Thái Tuấn cung cấp toàn bộ phương tiện PCCC có tem kiểm định và Giấy chứng nhận kiểm định theo đúng quy định Thông tư 149/2020/TT-BCA và Nghị định 136/2020/NĐ-CP. Đội ngũ PCCC Thái Tuấn hỗ trợ tư vấn hồ sơ kiểm định, kiểm tra an toàn PCCC và hướng dẫn lập phương án chữa cháy cho cơ sở theo quy định mới nhất.