Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC công trình

Chủ đầu tư là người chịu trách nhiệm pháp lý chính về an toàn phòng cháy chữa cháy xuyên suốt vòng đời công trình – từ khi lập dự án, thiết kế, thi công cho đến khi đưa vào vận hành và khai thác. Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC không thể ủy thác hay miễn trừ, ngay cả khi đã thuê đơn vị tư vấn, thi công hay quản lý vận hành. Nhiều chủ đầu tư vẫn chưa nắm rõ phạm vi trách nhiệm này, dẫn đến vi phạm nghiêm trọng với mức xử phạt lên đến hàng trăm triệu đồng hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu xảy ra cháy nổ gây thiệt hại. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn sẽ phân tích chi tiết từng giai đoạn trách nhiệm và khung pháp lý hiện hành.

Cơ sở pháp lý hiện hành

Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC được quy định rõ trong hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam, bao gồm nhiều luật, nghị định và quy chuẩn kỹ thuật. Chủ đầu tư cần nắm rõ các văn bản này để tuân thủ đầy đủ trong mọi giai đoạn dự án.

Các văn bản pháp lý chính hiện hành:

Giai đoạn lập dự án và thiết kế

Ngay từ giai đoạn lập dự án, trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC đã bắt đầu. Khi lập quy hoạch, thiết kế xây dựng mới hoặc cải tạo công trình, chủ đầu tư phải đảm bảo giải pháp PCCC được tích hợp vào thiết kế tổng thể chứ không phải bổ sung sau khi xây xong.

Các yêu cầu cụ thể trong giai đoạn này bao gồm: bố trí hệ thống giao thông phù hợp cho xe chữa cháy tiếp cận, thiết kế lối thoát nạn đúng quy chuẩn, bố trí nguồn nước chữa cháy, lựa chọn vật liệu xây dựng đạt tiêu chuẩn chống cháy, và dự toán kinh phí riêng cho các hạng mục PCCC. Toàn bộ thiết kế PCCC phải được cơ quan Cảnh sát PCCC thẩm duyệt trước khi khởi công. Không có văn bản thẩm duyệt, công trình không được phép thi công.

Giai đoạn thi công xây dựng

Trong suốt quá trình thi công, trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC thể hiện ở việc giám sát chặt chẽ để hệ thống PCCC được lắp đặt đúng theo thiết kế đã thẩm duyệt. Đây là giai đoạn thường xảy ra nhiều vi phạm nhất do áp lực tiến độ và chi phí.

Chủ đầu tư không được tự ý thay đổi thiết kế PCCC trong quá trình thi công – bất kỳ thay đổi nào về vật liệu, cấu trúc hoặc công năng ảnh hưởng đến an toàn cháy đều phải được thiết kế bổ sung và thẩm duyệt lại. Ngoài ra, chủ đầu tư phải lựa chọn đơn vị thi công hệ thống PCCC có đủ năng lực và chứng chỉ hành nghề, đồng thời đảm bảo các biện pháp an toàn PCCC tại công trường trong suốt thời gian thi công.

Giai đoạn nghiệm thu và đưa vào sử dụng

Đây là giai đoạn mang tính quyết định – công trình chỉ được đưa vào sử dụng sau khi hoàn thành nghiệm thu PCCC. Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC tại giai đoạn này bao gồm tổ chức kiểm tra, nghiệm thu từng hạng mục hệ thống PCCC và bàn giao hồ sơ đầy đủ.

Hành vi đưa công trình vào sử dụng khi chưa có văn bản thẩm duyệt thiết kế hoặc chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu PCCC là vi phạm nghiêm trọng, mức phạt đối với tổ chức có thể lên đến 60–100 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, chủ đầu tư còn có thể bị buộc đình chỉ hoạt động công trình cho đến khi hoàn thành nghiệm thu. Cần lưu ý rằng Luật PCCC & CNCH 2024 trao thêm quyền tự chủ cho chủ đầu tư trong nghiệm thu, nhưng đồng thời cũng tăng cường trách nhiệm tự chịu trách nhiệm về an toàn.

Giai đoạn vận hành và khai thác

Sau khi đưa công trình vào hoạt động, trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC không kết thúc mà chuyển sang giai đoạn duy trì và vận hành liên tục. Đây là giai đoạn kéo dài nhất và cũng là lúc nhiều chủ đầu tư bắt đầu lơ là.

Các trách nhiệm cụ thể trong giai đoạn vận hành:

• Duy trì hoạt động hệ thống PCCC – đảm bảo hệ thống báo cháy, chữa cháy, sprinkler, họng nước luôn ở trạng thái sẵn sàng
• Bảo trì, bảo dưỡng định kỳ – kiểm tra và bảo dưỡng thiết bị PCCC theo chu kỳ quy định
• Ban hành nội quy PCCC – xây dựng và niêm yết nội quy, quy trình an toàn PCCC cho công trình
• Tự kiểm tra thường xuyên – phát hiện và khắc phục kịp thời nguy cơ cháy nổ
• Thành lập đội PCCC cơ sở – tổ chức lực lượng và trang bị phương tiện PCCC tại chỗ
• Tổ chức diễn tập – thực hành phương án chữa cháy và thoát nạn định kỳ

Mức xử phạt khi vi phạm

Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC nếu không được thực hiện đầy đủ sẽ dẫn đến các hình thức xử lý nghiêm khắc. Nghị định 106/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025) quy định mức phạt tăng cao đáng kể so với trước đây.

Ngoài phạt tiền, chủ đầu tư có thể bị đình chỉ hoạt động công trình từ 1 đến 12 tháng và buộc khắc phục hậu quả.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Khi vi phạm PCCC gây hậu quả nghiêm trọng – chết người, thương tích nặng hoặc thiệt hại tài sản lớn – chủ đầu tư có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là hệ quả pháp lý nặng nề nhất khi trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC bị vi phạm.

Các khung hình phạt được quy định cụ thể theo mức độ hậu quả:

Ngoài phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung và cấm hành nghề từ 1 đến 5 năm. Đặc biệt, chủ đầu tư không được miễn trừ trách nhiệm hình sự dù đã thuê đơn vị tư vấn, thi công hay quản lý vận hành.

Những sai lầm phổ biến của chủ đầu tư

Nhiều chủ đầu tư mắc phải các sai lầm phổ biến trong việc thực hiện trách nhiệm PCCC, thường xuất phát từ tâm lý tiết kiệm chi phí hoặc thiếu hiểu biết pháp luật.

Các sai lầm cần tránh:

• Cắt giảm hạng mục PCCC để tiết kiệm ngân sách – hệ thống sprinkler, báo cháy bị lược bỏ hoặc thay bằng thiết bị kém chất lượng
• Thay đổi thiết kế PCCC trong quá trình thi công mà không thẩm duyệt lại – thường xảy ra khi thay đổi công năng sử dụng tầng hoặc phòng
• Đưa công trình vào sử dụng trước khi nghiệm thu PCCC – chạy theo tiến độ kinh doanh, bỏ qua thủ tục pháp lý
• Không bảo trì hệ thống PCCC sau khi nghiệm thu – hệ thống được lắp đặt chỉ để “qua cửa” nghiệm thu, sau đó không bảo dưỡng
• Cho rằng thuê đơn vị quản lý tòa nhà là đã chuyển giao trách nhiệm PCCC – pháp luật vẫn quy trách nhiệm chính cho chủ đầu tư

Hướng dẫn tuân thủ hiệu quả

Để thực hiện đầy đủ trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC một cách hiệu quả và tránh rủi ro pháp lý, cần áp dụng quy trình quản lý bài bản từ đầu dự án.

Quy trình khuyến nghị gồm 5 bước: lựa chọn đơn vị tư vấn thiết kế PCCC có năng lực và chứng chỉ hành nghề ngay từ giai đoạn lập dự án, hoàn thành thẩm duyệt thiết kế PCCC trước khi khởi công, giám sát chặt chẽ thi công đúng thiết kế đã duyệt với biên bản nghiệm thu từng giai đoạn, hoàn thành nghiệm thu PCCC toàn bộ trước khi đưa công trình vào sử dụng, và ký hợp đồng bảo trì PCCC định kỳ với đơn vị chuyên nghiệp sau khi vận hành. Lưu trữ hồ sơ đầy đủ tại mọi giai đoạn để phục vụ kiểm tra, thanh tra.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Chủ đầu tư có thể ủy quyền trách nhiệm PCCC cho ban quản lý tòa nhà không?

Chủ đầu tư có thể ủy quyền công tác vận hành, bảo trì hệ thống PCCC cho ban quản lý hoặc đơn vị quản lý tòa nhà thông qua hợp đồng. Tuy nhiên, trách nhiệm pháp lý cuối cùng vẫn thuộc về chủ đầu tư. Nếu xảy ra sự cố cháy nổ do hệ thống PCCC không đạt chuẩn hoặc không được bảo trì, chủ đầu tư vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Công trình đã nghiệm thu PCCC nhưng sau đó thay đổi công năng có cần thẩm duyệt lại không?

Có. Bất kỳ thay đổi nào về công năng sử dụng, cải tạo hoặc mở rộng công trình đều phải được thẩm duyệt lại thiết kế PCCC nếu thay đổi đó ảnh hưởng đến an toàn cháy. Ví dụ: chuyển tầng văn phòng thành nhà hàng, chuyển kho hàng thành xưởng sản xuất – đều yêu cầu thiết kế PCCC bổ sung và thẩm duyệt mới.

Mức phạt PCCC áp dụng cho tổ chức hay cá nhân?

Mức phạt trong Nghị định 106/2025/NĐ-CP được quy định cho cá nhân vi phạm. Tổ chức vi phạm cùng hành vi sẽ bị phạt gấp đôi mức phạt đối với cá nhân. Do đó, mức phạt thực tế đối với chủ đầu tư là doanh nghiệp sẽ cao hơn đáng kể so với con số áp dụng cho cá nhân.

Chủ đầu tư có bắt buộc phải mua bảo hiểm cháy nổ không?

Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025), phạm vi bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được mở rộng, áp dụng cho nhiều loại hình công trình và cơ sở kinh doanh. Chủ đầu tư cần kiểm tra công trình của mình có thuộc diện bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ hay không để tuân thủ đúng quy định.

Trách nhiệm chủ đầu tư trong công tác PCCC là nghĩa vụ pháp lý xuyên suốt từ thiết kế, thi công, nghiệm thu đến vận hành công trình – không thể cắt giảm, không thể chuyển giao hoàn toàn và không thể bỏ qua. Với khung xử phạt hành chính lên đến hàng trăm triệu đồng và nguy cơ truy cứu hình sự đến 12 năm tù theo Điều 313 Bộ luật Hình sự, việc tuân thủ nghiêm túc quy định PCCC không chỉ bảo vệ con người và tài sản mà còn bảo vệ chính chủ đầu tư trước rủi ro pháp lý. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn thiết kế, cung cấp và lắp đặt hệ thống PCCC đạt chuẩn cho mọi loại hình công trình.

• Website: https://pcccthaituan.vn
• Địa chỉ: 160 Tôn Đức Thắng, Đống Đa, Hà Nội
• Số điện thoại: 0941 299 995

PCCC Thái Tuấn đồng hành cùng chủ đầu tư trong mọi giai đoạn công tác PCCC – từ tư vấn thiết kế hệ thống báo cháy, chữa cháy đạt chuẩn QCVN 06, cung cấp thiết bị chính hãng, thi công lắp đặt chuyên nghiệp đến hỗ trợ hồ sơ thẩm duyệt, nghiệm thu và bảo trì định kỳ. Với kinh nghiệm triển khai PCCC cho nhiều dự án chung cư, tòa nhà thương mại và nhà máy, PCCC Thái Tuấn cam kết giải pháp đồng bộ, đúng quy định và tối ưu chi phí.