Nghị định 136/2020/NĐ-CP về PCCC: điểm cần nắm

Nghị định 136/2020/NĐ-CP là văn bản pháp lý nền tảng quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy, có hiệu lực từ ngày 10/01/2021 và thay thế Nghị định 79/2014/NĐ-CP. Nghị định này áp dụng cho mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trên lãnh thổ Việt Nam, bao trùm toàn bộ hoạt động phòng cháy, chữa cháy, tổ chức lực lượng, phương tiện và kinh doanh dịch vụ PCCC. Dù đã có Luật PCCC & CNCH 2024 và Nghị định 105/2025/NĐ-CP bổ sung, nhiều quy định trong Nghị định 136 vẫn là cơ sở quan trọng mà mọi chủ cơ sở, chủ đầu tư và người dân cần nắm rõ. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn sẽ tổng hợp những điểm then chốt nhất.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định 136/2020/NĐ-CP điều chỉnh sáu nhóm nội dung chính: hoạt động phòng cháy và chữa cháy, tổ chức lực lượng PCCC, phương tiện PCCC, kinh doanh dịch vụ PCCC, kinh phí đảm bảo cho hoạt động PCCC, và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương.

Đối tượng áp dụng bao gồm tất cả cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam. Điều này có nghĩa không chỉ doanh nghiệp lớn, nhà máy hay tòa nhà cao tầng mà cả hộ kinh doanh nhỏ, nhà trọ cho thuê, cửa hàng tiện ích đều thuộc phạm vi điều chỉnh – nhiều chủ cơ sở nhỏ chưa nhận thức được điều này.

Danh mục cơ sở thuộc diện quản lý PCCC

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Nghị định 136/2020/NĐ-CP là hệ thống phụ lục phân loại cơ sở. So với Nghị định 79/2014 trước đây, danh mục cơ sở thuộc diện quản lý PCCC được mở rộng đáng kể, bổ sung nhiều loại hình mà trước đó chưa được đề cập.

Các loại hình cơ sở được bổ sung vào danh mục quản lý bao gồm:

• Nhà trọ cho thuê – loại hình phổ biến nhưng trước đây chưa được quản lý PCCC chặt chẽ
• Trường tiểu học, trung học cơ sở – mở rộng từ chỉ quản lý trường phổ thông
• Nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh hàng hóa, chất dễ cháy – đối tượng có nguy cơ cháy nổ rất cao
• Cửa hàng tiện ích – loại hình kinh doanh đang phát triển nhanh tại đô thị

Các phụ lục quan trọng cần lưu ý:

Điều kiện an toàn PCCC cho cơ sở

Nghị định 136/2020/NĐ-CP cụ thể hóa điều kiện an toàn PCCC mà mỗi cơ sở phải đáp ứng. Tùy theo loại hình và quy mô, các yêu cầu có mức độ khác nhau nhưng đều bắt buộc tuân thủ.

Điều kiện cơ bản áp dụng cho mọi cơ sở gồm: có nội quy và biển cấm, biển báo, sơ đồ chỉ dẫn về PCCC phù hợp; có phương tiện PCCC đảm bảo số lượng và chất lượng theo tiêu chuẩn; có phương án chữa cháy được cấp có thẩm quyền phê duyệt; hệ thống điện, chống sét đạt tiêu chuẩn; đường giao thông phục vụ chữa cháy đảm bảo cho xe chữa cháy tiếp cận; và nguồn nước chữa cháy đủ theo quy định.

Điều kiện PCCC cho hộ gia đình

Điểm đáng chú ý trong Nghị định 136/2020/NĐ-CP là quy định chi tiết điều kiện an toàn PCCC cho hộ gia đình – đặc biệt là hộ gia đình vừa ở vừa sản xuất, kinh doanh. Đây là đối tượng chiếm tỷ lệ cháy nổ cao nhất tại Việt Nam.

Các yêu cầu cụ thể đối với nhà ở kết hợp kinh doanh bao gồm: khu vực sản xuất, kinh doanh phải bố trí tách biệt với khu vực ở; hàng hóa, vật tư dễ cháy phải sắp xếp gọn gàng cách xa nguồn lửa, nguồn nhiệt; hệ thống điện phải có thiết bị bảo vệ chống quá tải, ngắn mạch; phải có phương tiện chữa cháy ban đầu phù hợp; và đảm bảo lối thoát nạn thông thoáng, không bị chắn bởi hàng hóa.

Thẩm duyệt thiết kế về PCCC

Quy định về thẩm duyệt thiết kế là nội dung trọng tâm của Nghị định 136/2020/NĐ-CP, áp dụng cho các dự án và công trình thuộc Phụ lục V. Chủ đầu tư phải hoàn thành thẩm duyệt thiết kế PCCC trước khi khởi công xây dựng.

Phụ lục V liệt kê chi tiết các loại dự án, công trình phải thẩm duyệt – bao gồm nhà chung cư, tòa nhà văn phòng, trung tâm thương mại, khách sạn, bệnh viện, trường học, nhà máy, kho hàng và nhiều loại công trình khác tùy theo diện tích sàn, chiều cao và công năng. Hồ sơ thẩm duyệt bao gồm bản vẽ thiết kế hệ thống PCCC, thuyết minh kỹ thuật và các tài liệu liên quan. Cơ quan Cảnh sát PCCC xem xét và cấp Giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế PCCC nếu hồ sơ đạt yêu cầu.

Nghiệm thu về PCCC

Sau khi thi công hoàn thành, các công trình thuộc Phụ lục V phải được nghiệm thu PCCC trước khi đưa vào sử dụng. Nghị định 136/2020/NĐ-CP quy định rõ quy trình nghiệm thu và trách nhiệm của chủ đầu tư trong giai đoạn này.

Chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu từng phần và nghiệm thu tổng thể hệ thống PCCC, sau đó nộp hồ sơ đề nghị kiểm tra kết quả nghiệm thu đến cơ quan Công an. Cơ quan Công an kiểm tra thực tế và cấp văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu. Công trình chỉ được đưa vào sử dụng khi đã có văn bản này. Vi phạm – đưa công trình vào sử dụng khi chưa nghiệm thu PCCC – là hành vi bị xử phạt nặng theo quy định hiện hành.

Phương án chữa cháy

Nghị định 136/2020/NĐ-CP yêu cầu mỗi cơ sở thuộc diện quản lý PCCC phải xây dựng phương án chữa cháy và được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Phương án chữa cháy là tài liệu mô tả chi tiết cách thức tổ chức ứng phó khi xảy ra cháy tại cơ sở.

Nội dung phương án chữa cháy (theo Mẫu PC17 – Phụ lục IX) bao gồm: sơ đồ mặt bằng tổng thể cơ sở với các khu vực nguy hiểm cháy nổ được đánh dấu, vị trí nguồn nước và phương tiện chữa cháy, tổ chức lực lượng chữa cháy tại chỗ với phân công nhiệm vụ cụ thể, phương án thoát nạn cho người, và các tình huống giả định kèm cách xử lý. Phương án cần được diễn tập thực tế ít nhất 1 lần/năm để đảm bảo tính khả thi.

Tổ chức lực lượng PCCC cơ sở

Mỗi cơ sở thuộc diện quản lý PCCC phải thành lập đội PCCC cơ sở hoặc đội dân phòng (đối với khu dân cư). Nghị định 136/2020/NĐ-CP nhấn mạnh phương châm “4 tại chỗ” – lực lượng tại chỗ, chỉ huy tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ.

Đội PCCC cơ sở phải được huấn luyện nghiệp vụ PCCC và được cấp chứng nhận huấn luyện. Nội dung huấn luyện bao gồm kiến thức cơ bản về cháy và chữa cháy, kỹ năng sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu (bình chữa cháy, vòi chữa cháy), kỹ năng thoát nạn và cứu nạn cứu hộ cơ bản. Người đứng đầu cơ sở chịu trách nhiệm tổ chức và duy trì hoạt động của đội PCCC cơ sở.

Kinh doanh dịch vụ PCCC

Chương VI của Nghị định 136/2020/NĐ-CP quy định chi tiết về điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC – bao gồm tư vấn thiết kế, thi công lắp đặt, bảo trì hệ thống PCCC, kiểm định phương tiện PCCC và huấn luyện nghiệp vụ.

Các cơ sở kinh doanh dịch vụ PCCC phải đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực có trình độ chuyên môn phù hợp và được cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC. Chủ đầu tư và chủ cơ sở khi thuê đơn vị tư vấn, thi công hoặc bảo trì PCCC cần kiểm tra giấy xác nhận này để đảm bảo đơn vị có đủ tư cách pháp lý và năng lực thực hiện.

Điểm mới so với Nghị định 79/2014

Nghị định 136/2020/NĐ-CP có nhiều thay đổi quan trọng so với Nghị định 79/2014 trước đó, phản ánh thực tiễn phát triển và các bài học từ nhiều vụ cháy nổ nghiêm trọng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nghị định 136/2020 còn hiệu lực không khi đã có Luật PCCC & CNCH 2024?

Nghị định 136/2020/NĐ-CP vẫn còn hiệu lực nhưng đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 50/2024/NĐ-CP và một số quy định được thay thế bởi Nghị định 105/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/7/2025) hướng dẫn Luật PCCC & CNCH 2024. Các chủ cơ sở cần cập nhật đồng thời cả Nghị định 136, Nghị định 50 sửa đổi và Nghị định 105 để tuân thủ đầy đủ.

Hộ kinh doanh nhỏ có thuộc diện quản lý PCCC theo Nghị định 136 không?

Tùy loại hình kinh doanh. Nhà ở kết hợp kinh doanh hàng hóa, chất dễ cháy và cửa hàng tiện ích đã được bổ sung vào danh mục cơ sở thuộc diện quản lý PCCC theo Phụ lục I. Các hộ này phải đáp ứng điều kiện an toàn PCCC theo quy định, bao gồm trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và đảm bảo lối thoát nạn.

Xe ô tô cá nhân còn bắt buộc trang bị bình chữa cháy không?

Theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP, xe ô tô từ 4–9 chỗ ngồi không còn bắt buộc trang bị bình chữa cháy. Tuy nhiên, các phương tiện vận tải trên 9 chỗ, xe chở hàng nguy hiểm và một số loại phương tiện đặc thù vẫn phải trang bị theo quy định. Dù không bắt buộc, việc trang bị bình chữa cháy nhỏ trên xe cá nhân vẫn được khuyến nghị.

Phương án chữa cháy ai phải lập và bao lâu phải cập nhật?

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức xây dựng phương án chữa cháy theo Mẫu PC17 và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Phương án cần được cập nhật khi có thay đổi về công năng, quy mô hoặc kết cấu cơ sở, và cần diễn tập thực tế ít nhất 1 lần/năm để đảm bảo tính khả thi.

Nghị định 136/2020/NĐ-CP là văn bản nền tảng mà mọi chủ cơ sở, chủ đầu tư, hộ kinh doanh và người dân cần nắm rõ để tuân thủ quy định PCCC. Từ danh mục cơ sở thuộc diện quản lý mở rộng, điều kiện an toàn PCCC cho hộ gia đình kinh doanh, quy trình thẩm duyệt thiết kế – nghiệm thu, đến yêu cầu về phương án chữa cháy và tổ chức lực lượng PCCC cơ sở – mỗi quy định đều trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn tính mạng, tài sản và trách nhiệm pháp lý. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn tuân thủ đúng quy định, cung cấp thiết bị PCCC chính hãng và hỗ trợ xây dựng hồ sơ PCCC cho cơ sở.

• Website: https://pcccthaituan.vn
• Địa chỉ: 160 Tôn Đức Thắng, Đống Đa, Hà Nội
• Số điện thoại: 0941 299 995

PCCC Thái Tuấn hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh tuân thủ đầy đủ quy định Nghị định 136/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung – từ tư vấn xây dựng hồ sơ PCCC, cung cấp và lắp đặt hệ thống báo cháy, chữa cháy đạt chuẩn, đến hỗ trợ lập phương án chữa cháy và đào tạo nghiệp vụ PCCC cho đội ngũ nhân viên.