Yêu cầu PCCC chung cư hiện nay: cư dân cần biết gì?

Sống trong chung cư cao tầng đồng nghĩa với việc chia sẻ rủi ro cháy nổ với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cư dân khác. Một sự cố cháy tại một căn hộ có thể đe dọa toàn bộ tòa nhà nếu hệ thống PCCC không đạt chuẩn hoặc cư dân không biết cách phản ứng. Yêu cầu PCCC chung cư hiện nay được quy định chặt chẽ bởi Luật PCCC & CNCH 2024, QCVN 06:2022/BXD và nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật – nhưng phần lớn cư dân vẫn chưa nắm rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn sẽ giúp cư dân hiểu đúng và đầy đủ.

Hệ thống báo cháy tự động

Hệ thống báo cháy tự động là tuyến phòng thủ đầu tiên phát hiện cháy sớm khi cư dân chưa nhận biết – đặc biệt quan trọng vào ban đêm khi mọi người đang ngủ. Theo yêu cầu PCCC chung cư, tất cả chung cư từ 5 tầng trở lên bắt buộc trang bị hệ thống này.

Hệ thống bao gồm tủ trung tâm báo cháy (thường đặt tại phòng bảo vệ hoặc phòng kỹ thuật tầng 1), các đầu báo khói và đầu báo nhiệt lắp tại hành lang, sảnh, tầng hầm và khu vực kỹ thuật, nút nhấn báo cháy khẩn cấp tại mỗi tầng, chuông và đèn báo cháy tại hành lang và cầu thang. Khi đầu báo phát hiện khói hoặc nhiệt bất thường, tín hiệu truyền về tủ trung tâm, kích hoạt chuông đèn báo động toàn tòa nhà và hiển thị chính xác vị trí sự cố. Hệ thống phải được kiểm tra ít nhất 2 lần/năm và bảo dưỡng toàn diện ít nhất 2 năm/lần.

Hệ thống chữa cháy sprinkler

Hệ thống sprinkler là “lính cứu hỏa tự động” có mặt ngay tại vị trí cháy – phun nước dập lửa trong những phút đầu tiên trước khi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp đến. Đây là yêu cầu PCCC chung cư bắt buộc với các tòa nhà cao tầng và có diện tích lớn.

Mỗi đầu phun sprinkler hoạt động độc lập – chỉ đầu phun ở khu vực có nhiệt độ vượt ngưỡng (thường 68°C hoặc 74°C) mới kích hoạt, các đầu phun khác vẫn đóng. Điều này tối ưu lượng nước sử dụng và giảm thiểu thiệt hại cho khu vực không bị cháy. Cư dân cần lưu ý: tuyệt đối không treo đồ, móc vật dụng hoặc sơn phủ lên đầu phun sprinkler trên trần – những hành động này làm đầu phun mất chức năng hoặc không hoạt động khi cần.

Lối thoát hiểm và cầu thang bộ

Lối thoát hiểm là yếu tố sống còn khi cháy xảy ra tại chung cư. Yêu cầu PCCC chung cư quy định rất cụ thể về số lượng, kích thước và tính năng của lối thoát nạn.

Các quy định quan trọng cư dân cần nắm:

• Tối thiểu 2 lối thoát nạn độc lập cho mỗi tầng có tổng diện tích căn hộ trên 500 m², bố trí phân tán không tập trung một phía
• Cửa thoát hiểm mở tự do từ bên trong mà không cần chìa khóa – đây là quy định bắt buộc, cư dân có quyền yêu cầu ban quản lý không khóa cửa thoát hiểm
• Cầu thang bộ chiều rộng không nhỏ hơn 1,2 m nếu số người mỗi tầng vượt quá 200, độ dốc không quá 45 độ, bề rộng mặt bậc không nhỏ hơn 25 cm
• Hành lang và cầu thang luôn thông thoáng – không để xe máy, xe đạp, tủ giày hoặc đồ đạc cản trở
• Đèn exit và đèn chiếu sáng sự cố sáng liên tục 24/7 tại mọi lối thoát, hoạt động cả khi mất điện nhờ ắc quy dự phòng

Họng nước chữa cháy và bình chữa cháy

Mỗi tầng chung cư đều được trang bị tủ chữa cháy trong nhà chứa họng nước, vòi và lăng phun – đây là phương tiện chữa cháy mà cư dân có thể sử dụng ngay khi phát hiện đám cháy nhỏ. Ngoài ra, bình chữa cháy xách tay cũng được bố trí tại hành lang mỗi tầng theo yêu cầu PCCC chung cư.

Cư dân nên biết vị trí tủ chữa cháy và bình chữa cháy gần nhất tại tầng mình sinh sống. Cách sử dụng bình chữa cháy xách tay rất đơn giản: rút chốt an toàn, hướng vòi phun vào gốc lửa, bóp cò và quét từ trái sang phải. Đối với tủ họng nước: mở tủ, kéo vòi chữa cháy ra, mở van nước, hướng lăng phun vào đám cháy. Tuy nhiên, chỉ sử dụng khi đám cháy còn nhỏ và có đường rút lui an toàn – nếu đám cháy đã lớn, ưu tiên sơ tán.

Hệ thống hút khói và tạo áp cầu thang

Khói độc là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các vụ cháy chung cư – không phải ngọn lửa. Yêu cầu PCCC chung cư bao gồm hệ thống hút khói tại hành lang, tầng hầm và hệ thống tạo áp dương tại buồng thang bộ thoát hiểm.

Hệ thống tạo áp cầu thang hoạt động bằng cách bơm không khí sạch vào buồng thang bộ, tạo áp suất dương so với hành lang – ngăn khói xâm nhập vào cầu thang và giữ cho lối thoát hiểm thông thoáng. Khi cháy, cư dân di chuyển vào buồng thang bộ thoát hiểm sẽ được bảo vệ khỏi khói độc. Cần nhớ: đóng kín cửa buồng thang sau khi đi qua để duy trì áp suất dương – mở cửa liên tục làm giảm hiệu quả tạo áp.

Trách nhiệm của cư dân

Yêu cầu PCCC chung cư không chỉ là trách nhiệm của chủ đầu tư và ban quản lý mà cư dân cũng có nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm cụ thể trong việc đảm bảo an toàn cháy nổ.

Các trách nhiệm bắt buộc của cư dân:

• Chấp hành nội quy PCCC của tòa nhà do ban quản lý ban hành
• Không tự ý thay đổi hệ thống điện trong căn hộ – không câu mắc, đấu nối tùy tiện
• Không sạc xe điện tại hành lang, tầng hầm hoặc khu vực không được phép
• Không mang chất dễ cháy nổ (xăng, dầu, gas bình, hóa chất) vào căn hộ và khu vực chung
• Không để đồ đạc chắn hành lang và lối thoát hiểm – bao gồm xe máy, xe đạp, tủ giày, thùng hàng
• Không treo đồ, che chắn đầu phun sprinkler trên trần căn hộ và hành lang
• Tham gia diễn tập PCCC do ban quản lý tổ chức
• Trang bị bình chữa cháy trong căn hộ – Luật PCCC 2024 khuyến khích và sẽ bắt buộc theo lộ trình

Quyền lợi của cư dân

Song song với trách nhiệm, cư dân cũng có quyền lợi rõ ràng liên quan đến yêu cầu PCCC chung cư mà nhiều người chưa biết để yêu cầu ban quản lý thực hiện.

Cư dân có quyền: yêu cầu ban quản lý cung cấp thông tin về hệ thống PCCC tòa nhà và phương án chữa cháy; yêu cầu kiểm tra, bảo trì hệ thống PCCC định kỳ; phản ánh khi phát hiện cửa thoát hiểm bị khóa, hành lang bị lấn chiếm hoặc thiết bị PCCC hỏng hóc; yêu cầu tổ chức diễn tập thoát nạn; và được thông báo kịp thời khi có sự cố hoặc khi hệ thống PCCC bảo trì, tạm ngưng hoạt động.

Kỹ năng thoát nạn cư dân phải biết

Biết cách thoát nạn đúng cách khi cháy chung cư là kỹ năng sống còn. Yêu cầu PCCC chung cư bao gồm cả việc cư dân phải được hướng dẫn kỹ năng thoát nạn.

Quy trình thoát nạn khi cháy tại chung cư:

• Bước 1: Khi nghe chuông báo cháy hoặc phát hiện khói, không hoảng loạn. Kiểm tra nhanh cửa căn hộ bằng mu bàn tay – nếu nóng, không mở cửa
• Bước 2: Nếu cửa không nóng, mở cửa từ từ, quan sát hành lang. Nếu hành lang thông thoáng, di chuyển nhanh đến cầu thang bộ thoát hiểm gần nhất. Tuyệt đối không dùng thang máy
• Bước 3: Di chuyển xuống tầng trệt theo cầu thang bộ, cúi thấp người dưới lớp khói. Dùng khăn ướt che mũi miệng nếu có khói
• Bước 4: Nếu cầu thang đầy khói, quay lại căn hộ, đóng kín cửa, dùng khăn ướt bịt khe cửa. Gọi 114 và ra ban công vẫy tín hiệu chờ cứu hộ
• Bước 5: Sau khi ra khỏi tòa nhà, tập trung tại điểm tập kết an toàn, không quay lại lấy đồ

Mức xử phạt vi phạm PCCC tại chung cư

Nghị định 106/2025/NĐ-CP quy định mức xử phạt vi phạm PCCC tại chung cư áp dụng cho cả ban quản lý, chủ đầu tư lẫn cư dân. Hiểu rõ chế tài giúp mỗi bên nghiêm túc thực hiện yêu cầu PCCC chung cư.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cư dân có bắt buộc phải trang bị bình chữa cháy trong căn hộ không?

Luật PCCC & CNCH 2024 khuyến khích và sẽ bắt buộc trang bị bình chữa cháy, thiết bị truyền tin báo cháy theo lộ trình. Hiện tại, mỗi hộ gia đình nên chủ động trang bị tối thiểu 1 bình chữa cháy bột ABC 4 kg hoặc bình CO2 3 kg – đặt ở vị trí dễ lấy gần cửa ra vào căn hộ. Đây là khoản đầu tư nhỏ nhưng có thể cứu mạng.

Cửa thoát hiểm chung cư bị khóa – cư dân phải làm gì?

Phản ánh ngay bằng văn bản đến ban quản lý tòa nhà yêu cầu mở cửa. Nếu ban quản lý không xử lý, cư dân có quyền phản ánh đến cơ quan Cảnh sát PCCC địa phương (qua số 114 hoặc ứng dụng Báo cháy 114). Khóa cửa thoát hiểm là vi phạm nghiêm trọng quy định PCCC và có thể bị xử phạt.

Chung cư cũ không có sprinkler có vi phạm không?

Tùy thuộc vào thời điểm xây dựng và tiêu chuẩn áp dụng khi thẩm duyệt. Các chung cư xây trước khi có quy định bắt buộc sprinkler có thể không vi phạm nếu đã được nghiệm thu theo tiêu chuẩn thời điểm đó. Tuy nhiên, nếu cải tạo, nâng cấp hoặc thay đổi công năng, phải áp dụng tiêu chuẩn hiện hành và có thể phải bổ sung sprinkler.

Khi cháy ở tầng dưới, cư dân tầng trên nên chạy lên hay chạy xuống?

Nếu cầu thang bộ thông thoáng chưa có khói, nhanh chóng di chuyển xuống tầng trệt và ra ngoài. Nếu cầu thang đã đầy khói, tuyệt đối không cố chạy xuống qua đám khói – quay lại căn hộ, đóng kín cửa, bịt khe cửa bằng khăn ướt, ra ban công gọi cứu hộ 114 và chờ lực lượng chuyên nghiệp. Không chạy lên sân thượng trừ khi biết chắc sân thượng có lối thoát mở.

Yêu cầu PCCC chung cư hiện nay rất toàn diện – từ hệ thống báo cháy tự động, sprinkler, hút khói, tạo áp cầu thang đến lối thoát hiểm, bình chữa cháy và trách nhiệm của cư dân. Mỗi cư dân cần chủ động: biết vị trí bình chữa cháy và lối thoát hiểm gần nhất, nắm cách sử dụng thiết bị PCCC cơ bản, tuân thủ nội quy không chắn hành lang và lối thoát, tham gia diễn tập và trang bị bình chữa cháy trong căn hộ. An toàn PCCC chung cư là trách nhiệm chung – một hộ vi phạm có thể đe dọa tính mạng hàng trăm hộ khác. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn trang bị bình chữa cháy, đầu báo khói và thiết bị PCCC phù hợp cho căn hộ chung cư.