Hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy CO2 đúng cách

Bình chữa cháy CO2 có mặt ở hầu hết văn phòng, phòng server và tủ điện – nhưng phần lớn người dùng chưa từng thực hành và không biết rằng cầm sai vị trí gây bỏng lạnh -79°C, phun sai khoảng cách khiến CO2 bay mất, dùng trong phòng kín mà không thông gió dẫn đến ngạt khí. Bài viết từ PCCC Thái Tuấn hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy CO2 chi tiết từng bước kèm lưu ý an toàn quan trọng.

Nhận biết bình CO2 – không nhầm với bình bột ABC

Cả hai loại bình đều có vỏ đỏ nhưng vận hành hoàn toàn khác nhau. Bình CO2 có ba đặc điểm nhận biết nhanh: không có đồng hồ áp suất (thân bình trơn nhẵn), loa phun hình phễu rộng đường kính khoảng 8 cm gắn trên ống cong dài, và nặng hơn đáng kể – bình CO2 5 kg nặng tổng khoảng 16 kg vì vỏ thép dày chịu áp suất 55–60 bar, trong khi bình bột 4 kg chỉ nặng 6–7 kg.

CO2 bên trong bình ở dạng lỏng nén áp suất cao. Khi phun, CO2 lỏng chuyển sang khí giãn nở 450 lần, hấp thụ nhiệt lượng lớn khiến nhiệt độ tại loa phun giảm xuống -79°C. Khí CO2 nặng hơn không khí nên chìm xuống bao phủ đám cháy, đẩy oxy ra – dập lửa mà không để lại cặn, không dẫn điện.

Quy trình 6 bước sử dụng bình CO2

Bước 1 – Đánh giá nhanh trong 3 giây. Xác nhận đám cháy còn nhỏ (chưa lan quá 1 m²), có lối thoát phía sau lưng, và đám cháy thuộc loại B (chất lỏng) hoặc C (thiết bị điện). Nếu lửa đã lan rộng – bỏ bình, sơ tán, gọi 114.

Bước 2 – Mang bình đến vị trí phun. Xách bình bằng tay cầm trên đỉnh, đặt cách đám cháy 1,5–2 mét. Đứng xuôi gió (gió thổi từ lưng về phía lửa) để CO2 bay về đúng hướng.

Bước 3 – Rút chốt an toàn. Tay trái giữ tay cầm trên đỉnh, tay phải móc ngón trỏ vào vòng chốt kim loại vàng đồng, giật ra – bẻ đứt kẹp chì niêm phong.

Bước 4 – Cầm loa phun đúng vị trí. Đây là bước quan trọng nhất. Tay trái nắm ống cao su hoặc tay cầm cách nhiệt giữa van và loa phun – tuyệt đối không cầm trực tiếp vào loa phun vì nhiệt độ -79°C gây bỏng lạnh nghiêm trọng trong 2–3 giây tiếp xúc. Hướng loa phun về phía đám cháy.

Bước 5 – Bóp cò và phun theo kỹ thuật PASS. Tay phải bóp cò từ từ – CO2 phun ra thành luồng khí trắng đục. Hướng loa phun vào gốc ngọn lửa (chân lửa tiếp xúc bề mặt vật cháy), không phun lên ngọn lửa phía trên. Quét loa phun qua lại hình quạt từ trái sang phải bao phủ toàn bộ gốc lửa. Khi lửa tắt dần, tiến lại gần hơn (1 mét) và tiếp tục quét.

Bước 6 – Quan sát sau khi phun. Đứng tại chỗ ít nhất 30 giây. CO2 không tạo lớp phủ bám nên đám cháy chất rắn có than hồng rất dễ bùng phát lại khi oxy quay lại. Nếu lửa bùng – phun tiếp. Nếu bình hết mà lửa vẫn cháy – sơ tán ngay.

Thời gian phun theo dung tích

Bình 2 kg phun liên tục 6–8 giây, tầm xa 1–1,5 m. Bình 3 kg phun 8–10 giây, tầm xa 1,5–2 m. Bình 5 kg phun 10–15 giây, tầm xa 2–3 m. Thời gian rất ngắn nên phải phun chính xác vào gốc lửa ngay từ đầu – không phun thử hay phun lên trời. Trong phòng kín, CO2 tích tụ nhanh – hiệu quả cao. Ngoài trời có gió, CO2 bị thổi phân tán – hiệu quả giảm mạnh, cần tiến gần hơn.

Ba rủi ro đặc thù của bình CO2

Bỏng lạnh -79°C: Da tiếp xúc loa phun hoặc luồng CO2 đậm đặc 2–3 giây đủ gây bỏng độ 2 – phồng rộp, đau rát, để sẹo. Luôn cầm ống dẫn hoặc tay cầm cách nhiệt, mang găng tay nếu có.

Ngạt khí trong phòng kín: Bình 5 kg phun hết trong phòng 15 m² kín có thể giảm oxy xuống mức nguy hiểm. Triệu chứng: chóng mặt, khó thở, ngất. Sau khi dập lửa – mở cửa thông gió ngay, rời phòng trong 30 giây. Không lao vào phòng kín đầy CO2 cứu người – mở cửa trước rồi mới vào.

Giật lùi khi phun: Áp suất CO2 tạo lực giật ngược đáng kể, đặc biệt bình 5 kg. Đứng hai chân rộng bằng vai, chân trước chân sau tạo thế vững. Bóp cò từ từ, không giật mạnh.

Loại đám cháy phù hợp và không phù hợp

Bình CO2 phù hợp cho loại B (xăng, dầu, cồn, dung môi) và loại C (thiết bị điện đang mang điện – tủ điện, server, máy tính). Hạn chế với loại A (gỗ, giấy, vải) – dập được đám nhỏ mới phát sinh nhưng dễ bùng lại. Tuyệt đối không dùng cho loại D (kim loại cháy – CO2 phản ứng hóa học làm cháy mạnh hơn) và loại K (dầu mỡ nấu ăn – luồng CO2 mạnh bắn tung dầu cháy).

Kiểm tra và bảo quản

Bình CO2 không có đồng hồ áp suất nên kiểm tra bằng cách cân trọng lượng mỗi 3–6 tháng – so với trọng lượng chuẩn trên nhãn, giảm từ 0,5 kg trở lên cần nạp lại. Kiểm tra hàng tháng: vỏ bình không méo, gỉ sét; cò bóp và chốt an toàn còn nguyên; ống cao su không khô nứt; loa phun không tắc. Bảo quản nơi khô ráo, tránh nhiệt độ trên 50°C, đặt đứng trên giá đỡ, vị trí dễ thấy dễ lấy.

Hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy CO2 gói gọn trong ba điểm sống còn: cầm tay cầm cách nhiệt – không cầm loa phun (tránh bỏng lạnh), phun vào gốc lửa quét qua lại – không phun lên ngọn, và mở cửa thông gió ngay sau khi dập trong phòng kín. Liên hệ PCCC Thái Tuấn để được tư vấn chọn dung tích bình CO2 phù hợp và tập huấn thực hành cho nhân viên.